कोरोनानं सर्व बाजार बंद झाले, मग शेअर बाजार बंद का होत नाही?

कांद्या बटाट्याची, कपड्यांची, वस्तूंची एक बाजारपेठ असते. तिथे जाऊन आपण खरेदी करतो. घासाघासी करतो, बार्गेन करतो. पण गुंतवणुकीचीही अशीच एक बाजारपेठ असते. या बाजारपेठेला आपण शेअर बाजार किंवा शेअर मार्केट म्हणतो. वस्तू आणि इतर मालाप्रमाणे इथंही शेअरची खरेदी-विक्री होते, मालाचा भाव ठरतो, कोणत्या मालाचा भाव घटतो, कशाचा वधारतो.

कोरोनानं साऱ्या जगालाच कुलुपबंद केलंय. त्याचा मार्केटला मोठा फटकाही बसतोय. त्यामुळे अनेक मार्केट बंद करण्यात आलेत. पण हा शेअर मार्केट काही बंद झाला नाही. शेअर मार्केटमधे व्यवहार करणाऱ्यांना गर्दीमुळे कोरोना वायरसची लागण होत नाही का?

शेअर बाजार म्हणजे नेमकं काय?

शेअर मार्केट म्हणजे गुंतवणुकीचा बाजार! अन्न, वस्त्र, निवारा या मुलभूत गरजा भागल्यावरही काही जणांकडे मुबलक पैसा शिल्लक राहतो. त्या जास्तीच्या पैशाची ते गुंतवणूक करू शकतात. त्यातून त्यांना आणखी फायदा होणार असतो. तर काहींना आपल्या उद्योगासाठी, फॅक्टरीसाठी प्रचंड मोठ्या भांडवलाची गरज असते. असं भांडवल एकट्या माणसाकडून घेता येणं शक्य नसतं. बॅंकही एवढं मोठं कर्ज एकाच माणसाला देऊ शकत नाही.

अशावेळी ही दोन्ही प्रकारची लोक एकाच छताखाली एकत्र येतात आणि गुंतवणूकीच्या संसाधनाची देवाण घेवाण करतात. अशा बाजाराला म्हणतात गुंतवणुकीचा बाजार. गुंतवणूकदार आपले पैसे एखाद्याच्या उद्योगात भांडवल म्हणून वापरायला देतो तेव्हा त्या उद्योगातून मिळणाऱ्या नफ्याचा काही भाग त्याला देण्याचे मालक काबुल करतो. याने खरेदीदार आणि विक्रेता दोघांचाही फायदा होतो. गुंतवणूकदाराला आपल्या पैसे मिळतात आणि उद्योगधंद्यांच्या मालकाला भांडवल मिळतं.

पण याला शेअर मार्केट का म्हणतात? गुंतवणूकीची खरेदी विक्री होते, तर गुंतवणूक बाजार किंवा इनवेस्टमेंट मार्केट असं का म्हणत नाहीत? कारण गुंतवणुकीची देवाणघेवाण एका स्वरूपात होत असते आणि त्या स्वरूपाला ‘शेअर’ असं म्हणतात. थोडक्यात, उद्योगाचा काही भाग गुंतवणूकदार पैसे देऊन विकत घेतो. म्हणजेच, त्याची ही गुंतवणूक त्या उद्योगात भांडवल म्हणून वापरली जाते. उद्योगाच्या या थोड्या भागालाच शेअर असं म्हटलं जातं. उद्योगाच्या मालकीचा ‘भाग’, ‘वाटा’ किंवा ‘शेअर’. म्हणून हा बाजार शेअरच्या खरेदी विक्रीचा शेअर बाजार असतो.

कंपनीवर ठरते शेअरची किंमत

कंपनीचे शेअर विकत घेतले की गुंतवणूकदार संबंधित कंपनीच्या काही भागाचा मालक होतो. म्हणजे आपल्या रोजच्या भाषेत सांगायचं झालं तर कंपनीचा वाटेकरी होतो. प्रत्येक उद्योगाचे शेअर त्या उद्योगाच्या दर्जावर, नफा कमवण्याच्या क्षमतेवर आणि उद्योग किती प्रसिद्ध आहे त्यावर अवलंबून असतात. कमी नफा कमवणाऱ्या, फारशा प्रसिद्ध नसणाऱ्या कंपनीचे शेअर स्वस्त असतात. तर इतरांचे महाग असतात. उद्योगावर काही संकट आलं किंवा अर्थव्यवस्थेत उलथापालथ झाली तर उद्योगाच्या शेअरचे भाव कमी जास्त होतात. 

उद्योगाचा नफा तो गुंतवणुकदाराचा फायदा असतो. तशीच उद्योगाच्या नुकसानाची झळ गुंतवणूकदाराला बसते. असे अनेक गुंतवणूकदार आणि भांडवलाची गरज असणाऱ्या अनेक कंपन्या, उद्योग एकाच छताखाली येतात आणि स्टॉक मार्केट किंवा शेअर बाजार तयार होतो.

देशातलीच नाही तर जगभरातले शेअर मार्केट याआधी अनेकदा बंद झालेत. युद्ध, दंगल, राष्ट्रपतींचा मृत्यू, बॉम्बस्फोटासारख्या मानवनिर्मित किंवा इतर नैसग्रिक आपत्ती अशा अनेक कारणांमुळे शेअर बाजारावर काही काळ टाळं लावावी लागलीत.

पहिल्या महायुद्धाच्यावेळी तर सगळ्यात जास्त म्हणजे ४ महिने शेअर मार्केट बंद होतं. आपला बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंजही १९९३ च्या बॉम्बस्फोटामुळे काही दिवस बंद ठेवावा लागला होता. आत्ताही मोठी जागतिक आपत्ती आलीय. त्यात अर्थव्यवस्थेचीही दुर्दशा होतेय आणि साधारणतः आर्थिक आपत्ती चालू असताना शेअर मार्केट बंद केलं जातं नाही.

कोरोनामुळे शेअर बाजाराला लागलं ग्रहण 

लॉकडाऊनमुळे मजूर सापडत नाहीत. आणि कोरोनाच्या भीतीनं व्यापारी व्यवहार करायला धजावेनात म्हणून आपला लासलगावचा कांदा बाजार काही दिवस बंद करावा लागला. स्वतः बाजार समितीनंच त्यासाठी पुढाकार घेतला. भाजीपाला किंवा कपड्यांच्या बाजारासारखा शेअर मार्केट कुठल्याशा जागेत वसलेला नसतो. दुकानाच्या फळीवर उद्योगांचे मालक शेअर सजवून, ताजे दिसावे म्हणून त्यावर पाणी मारून वगैरे ठेवत नाहीत. इथं तर उलट, जुन्या शेअरमधे म्हणजे जुन्या कंपनीत जास्त गुंतवणूक होते. ही सगळी गुंतवणूक ऑनलाईन होत असते. मोबाईलच्या एका क्लिकवर शेअर खरेदी विक्रीचा व्यवहार चालतो. त्यामुळे कपड्यांच्या मार्केटसारखी लोकांची गर्दी होण्याचा इथं फारसा संबंध नसतो. म्हणूनच सगळे बाजार बंद झाले तरी शेअर बाजार सहसा बंद होत नाही.

दुसरं म्हणजे, देशांतर्गत किंवा जागतिक पातळीवर घडणारी कोणतीही घटना देशाच्या आर्थिक व्यवहारांवर आपले पडसाद उमटवते. मग ते देशांतर्गत युध्द असेल किंवा कोरोनासारखा जागतिक साथरोग. कोणत्याही आर्थिक, सामाजिक, राजकीय घटनांची प्रतिक्रिया शेअर बाजारावर बघायला मिळते. सध्याच्या जगात माहिती सर्वांसाठी आणि तत्काळ उपलब्ध झाल्याने टीवीवर, मोबाईलवर बातमी पाहताच नफ्याचा अंदाज लावून गुंतवूकदार तात्काळ आपला मोबाईल काढून शेअर खरेदी किंवा विक्री करतात.

शेअर बाजारातले बदल असे तत्काळ आणि ‘प्रतिक्रियात्मक’ म्हणजेच रिएक्टिव असतात. त्यामुळे या बाजारात अस्थिरता अर्थात वोलटॅलिटी सर्वाधिक असते.

चीनमधे कोरोनाचं थैमान सुरू झालं तेव्हा त्याचा परिणाम सर्वात आधी चीनच्या शेअर बाजारावर झाला. त्यानंतर क्रमाक्रमाने आशियातल्या बाजारात घसरण पाहायला मिळाली. आता अमेरिका आणि युरोपचे बाजारदेखील कोसळले आणि भारताचाही नंबर लागला. सध्या जगभरातल्या बाजारपेठांमधे सरासरी २५ ते ३० टक्क्यांची घसरण पाहायला मिळते.

विक्रीसाठी बाजार सुरू नको?

आपत्तीच्या काळात कोणतीही अर्थव्यवस्था सुरळीतपणे चालत नाही. आपत्तीचं स्वरूप जितकं गंभीर तितका आर्थिक नुकसानाचा धोका वर्तवला जातो. एखाद्या देशाची अर्थव्यवस्था संकटांचा सामना करते त्यावेळी देशातल्या कंपन्यांमधे गुंतवणूक करून तोट्याचे वाटेकरी होण्यासाठी गुंतवणूकदार अजिबात तयार नसतात. आपत्तीकाळ हा असा काळ असतो ज्यावेळी सगळे गुंतवणूकदार आपला पैसा बाजारात गुंतवण्याच्या बाबतीत निराश असतात. 

कोरोनामुळे भारतात २१ दिवसाचं लॉकडाऊन जाहीर केलंय. म्हणजे देशातल्या सर्व उत्पादनाला आणि वस्तूंच्या खरेदी-विक्रीला ब्रेक दिलाय. शेअर बाजारात आपण उद्योगांच्या भागाची विक्री करत असलो तरी हे उद्योग वस्तू आणि उत्पादनांचे असतात. त्यामुळे लॉकडाऊनमुळे उद्योगांचं उत्पादन बंद झाल्यावर त्याचा परिणाम शेअर बाजारावर होणारच.

शेअर बाजार बंद करण्याची रिस्क

सध्या देशातले व्यवहार धीम्या गतीने चाललेत. काहीतर बंदच पडलेत. तेव्हा अशा अनयुजूअल किंवा असाधारण परिस्थितीत शेअर बाजारात नफा कमावण्याची शक्यता नगण्य होते. तोट्याच्या भीतीने लोक मोठ्या प्रमाणावर आपले शेअर विकून टाकतात. यालाच आपण बाजार कोसळणं, असंही म्हणतो. कंपन्या आणि त्यांचे आकडे नीट पाहिले तर लक्षात येईल की सध्या जवळपास सगळ्याच कंपन्याचे शेअर्स घसरतायत. 

असं असलं तरी सिप्लासारख्या औषध उत्पादन कंपन्यांना त्याचा फटका बसलेला नाही. लॉकडाऊनच्या काळातही औषध उत्पादन कंपन्या सुरू ठेवण्याच्या सरकारच्या निर्णयामुळे हा परिणाम पाहायला मिळतो. पण बाकी सर्व कंपन्यांच्या बाबतीत येत्या काळात कंपन्या तोट्यात असतील, अशी भीती लोकांच्या मनात असते. त्यामुळे ते आपले शेयर्स विकायला काढतात आणि अशा विक्री करणाऱ्या लोंध्याच्या अवस्थेला म्हणतात ‘बिअर मार्केट’. त्यामुळे ही विक्री करण्यासाठी तरी शेअर बाजार सुरूच राहतो.

गेल्या काही वर्षांत शेअर बाजारातल्या व्यवहारावरून अर्थव्यवस्थेची स्थिती जोखली जातेय. म्हणजे शेअर बाजार हा अर्थव्यवस्थेचा निर्देशांक बनलाय. अशात शेअर बाजाराला टाळं ठोकल्यास अर्थव्यवस्थेबद्दल उलटसुलट चर्चा होईल आणि आपण देशोधडीला लागू, अशी भीती देशोदेशीच्या सरकारांना असते. त्यामुळे शेअर बाजार बंद करण्याची रिस्क कुणी घेत नाही.

दुष्काळात तेरावा महिना

कोरोनाच्या आगमनाआधीही गेले काही महिने भारताची अर्थव्यवस्था मंदीच्या भोवऱ्यातच होती. बेरोजगारी, उत्पादन क्षेत्रातली घसरण, टेलिकॉम क्षेत्रातलं नुकसान, बँका आणि बॅंकेतर आर्थिक संस्थांची अवस्था या सगळ्या गोष्टींचा विचार करता सध्या देशांच्या शेअर मार्केट घसरणीला केवळ कोरोना जबाबदार नाही हे लक्षात येतं.

इतर देशांसाठी कोरोनामुळे कोसळलेला शेअर मार्केट ही तात्पुरती फेज आहे. अर्थात यालाही काही देश अपवाद आहेत. पण अनेक देशांची परिस्थिती काही महिन्यानंतर पूर्ववत होईल. तेव्हा त्यांचा बाजारही पूर्वस्थितीत येईल, अशी त्यांना अपेक्षा आहे. पण कोरोना आपल्यासाठी ‘दुष्काळात तेरावा महिना’ झालाय. त्यामुळे त्याचे पडसाद दूरगामी आणि पूर्वीच्या परिस्थितीपेक्षा गंभीर स्वरूपाचे असतील, अशी भीती व्यक्त केली जातेय.

२००३ मधला सार्स असेल किंवा २००८ मधला स्वाइन फ्लू अशा आजारांनी देशाचे शेअर मार्केट आणि अर्थव्यवस्था दणाणून सोडलीच होती. पण कोरोनाचं गांभीर्य आणि त्या पार्श्वभूमीवर जगाची झालेली वाताहत पाहता यावेळचं संकट गंभीर आहे इतकं नक्की!

या संकटातून बाहेर पडण्यासाठी रिझर्व बॅंकेने महत्त्वाची पावलं उचलण्यास सुरवात केलीय. हे रोगाचं थैमान संपल्यानंतर परिस्थिती पूर्ववत होण्यासाठी कोणती धोरणं आखली जावीत, भारतीय बाजारपेठ गुंतवणूकदारांचा विश्वास संपादन करण्यास यशस्वी ठरेल का, आर्थिक नुकसान भरून काढण्यास किती काळ लागेल यावर देशाच्या अर्थव्यवस्थेची पुढील वाटचाल अवलंबून आहे.

चांगले निर्णय कसे घ्यावे ?

कंपनींच्या विलीनीकरणाचा एक अभ्यास असे दर्शवतो, की ८३% निर्णय हे शेयर धारकांसाठी कोणताही फायदा निर्माण करण्यात अपयशी ठरले आहेत.

निर्णय घेताना बहुतेक वेळा Guts (हिंमतीचे) अनुसरण केले जाते. पण Guts ने घेतलेला तुमचा निर्णय किती वेळा चुकला आहे ?

२००९ साली फक्त अमेरिकेतच ६२ हजार टॅटू मिटवले गेले. एका ब्रिटिश सर्वेमध्ये असे आढळून आले की ८८% लोकांचा नवीन वर्षाचा निश्चय तुटला होता.

Brett Favre या खेळाडूने खेळामधून संन्यास घेतला होता, मग तो परत खेळायला आला, मग परत संन्यास घेतला. हे पुस्तक लिहिताना तो खेळत होता, निवृत झाला होता.

“जर आपण आपल्या Guts वर विश्वास ठेवू शकत नाही, मग कशावर ठेवू शकतो ?”

तुमच्याकडे निर्णय घेण्याची प्रक्रिया आहे का ?

स्वतःच्या कमतरतांची जाणीव असणे, हे त्या सोडवण्यासाठी पुरेसे नाही. तुम्हाला दूरचे दिसत नाही, याची जाणीव असल्यामुळे तुम्हाला चांगले दिसायला लागते का ? समस्या माहिती असणे पुरेसे नाही.

आपल्यापैकी क्वचितच काही लोक, मोठे निर्णय घेताना प्रक्रियेचा वापर करतात. निर्णय घेण्याची एकच पद्धत प्रचलित आहे. ती म्हणजे Pros & Cons list (नफा व नुकसान यादी) तयार करणे. आपण एका बाजूला होणारे फायदे लिहितो, तर एका बाजूला होणारे नुकसान. मग आपण पाहतो की मला हा फायदा होत आहे, तर हे नुकसान. जर फायदा आणि नुकसान समान असेल तर आपण दोन्ही मुद्द्यांवर काट मारतो. म्हणजेच आपण कोणत्याही निर्णयापासून होणारे फायदे आणि नुकसान यांची तुलना करतो आणि त्यावर निर्णय घेतो.

पण या पद्धतीमध्ये एक दोष आहे. कोणता मुद्दा किती महत्वाचा आहे ? हे ठरवतांना आपण निष्पक्ष नसतो. आपल्या मनात आधीच काही गृहीतके असतात. म्हणून या पद्धतीपेक्षा प्रगत काहीतरी पद्धत आपल्याला निर्णय घेण्यासाठी हवी.

निर्णय घेण्याचे चार शत्रू आहेत.

१. हे किंवा ते ?

आपल्या जीवनात बहुतांश निर्णय हे किंवा ते असतात. “मी हे करू की ते”, ह्यापेक्षा असा प्रश्न विचारा, “असा कोणता मार्ग आहे ज्याने मी दोन्ही गोष्टी करू शकेल ?” आश्चर्यकारक रीत्या बऱ्याच वेळा दोन्ही गोष्टी करणे शक्य असते.

निर्णय घेण्याचा पहिला शत्रू आहे संकीर्ण विचार करणे. कमी पर्यायाचा विचार करणे. हे किंवा ते असा विचार करणे. मी ब्रेकअप करू की नाही ? हा विचार करण्यापेक्षा मी हे नातं कोणत्या प्रकारे चांगलं करू शकतो, हा विचार करणे.

“मी कार घेऊ की नाही ?” असा विचार करण्यापेक्षा “पैसे खर्च करण्याचा सर्वोत्तम उपाय कोणता ज्याने माझ्या कुटुंबाचे भले होईल ?” हा विचार करणे बरे.

२. पुर्वाग्रह पुष्टिकरण

जेव्हा लोकांकडे माहिती गोळा करण्याची संधी असते, तेव्हा ते बहुतेक वेळा तीच माहिती गोळा करतात जी त्यांच्या पूर्वग्रहांशी सहमत असते. जसे तुम्ही तेच न्यूज चॅनल पाहणार ज्यावर तुमच्या आवडत्या नेत्याची प्रशंसा केली जाते.

जे लोक सतत नवीन मोबाईल विकत घेत राहतात ते मोबाईल का बदलला पाहिजे याची माहिती पाहतील. पण मोबाईल का नाही बदलला पाहिजे ? ही माहिती पाहणार नाहीत.

पुर्वाग्रह पुष्टीकरण बद्दल सर्वात फसवी गोष्ट म्हणजे तुम्हाला तुमचे निर्णय विज्ञानवादी वाटतील. पण खरे तर तुम्ही दुसरी बाजू नाकारून टाकता कारण ती तुमच्या पुर्वग्रहांच्या विरुद्ध असते. आपण बऱ्याचदा असे भासवतो की आपण सत्य शोधत आहोत, पण खरे तर आपण फक्त आपले निर्णय बरोबर असल्याचे आश्वासन शोधत असतो.
जेव्हा आपल्याला कोणती गोष्ट सत्य हवी असते, तेव्हा आपण फक्त त्याच गोष्टींवर लक्ष देतो ज्या आपल्या निर्णयाला दुजोरा देतात. ह्या गोष्टीवरून मग आपण निकष काढतो की माझा निर्णय बरोबर आहे, तर्कसंगत आहे.

आपल्या आवडत्या नेत्या बद्दल येणारे चांगले मेसेज आपण व्हाट्सअप वर फॉरवर्ड करतो वाईट मेसेज नाही, यालाच म्हणतात पूर्वाग्रह पुष्टीकरण.

३. अल्पकालीन भावना.

इंटेलची कथा

मेमरी – माहिती जपून ठेवण्याची जागा.

मायक्रोप्रोसेसर – माहितीवर प्रक्रिया करणारे यंत्र.

इंटेलचे अध्यक्ष Andy Grove यांच्यासमोरील दुविधा आली होती. इंटेलचा व्यवसाय मेमरी वर आधारित होता आणि कंपनी जगात मेमरीचा एकमेव स्त्रोत होती. पण १९७० मध्ये दहा-बारा नवीन प्रतिस्पर्धी कंपन्या आल्या.
दरम्यानच्या काळात इंटेलच्या एका छोट्या संघाने मायक्रोप्रोसेसर विकसित केले. आता कंपनीमध्ये दोन उत्पादन होते.

१. मेमरी

२. मायक्रोप्रोसेसर

कंपनीचे मुख्य उत्पन्न मेमरी मधूनच येत होते. पण प्रतिस्पर्धी आल्यामुळे आता हा व्यवसाय कमी होत चालला होता.
आता इंटेल मध्ये काय करावे ही चर्चा सुरू झाली. मेमरी बनवण्यासाठी एक मोठी फॅक्टरी सुरू करावी ? की मायक्रोप्रोसेसर व्यवसायावर भर द्यावा ?
तेव्हा अध्यक्षांनी स्वतःला एक प्रश्न विचारला, जर कंपनीने मला काढून टाकले तर नवीन अध्यक्ष काय निर्णय घेईल ? तेव्हा त्यांना उत्तर भेटले की मेमरीचा व्यवसाय सोडून द्यावा. कारण नवीन व्यक्ती जो येईल त्याला मेमरी व्यवसायाशी काही भावनिक जोड नसेल तो व्यावहारिक निर्णय घेईल. मेमरी व्यवसायापेक्षा आता मायक्रोप्रोसेसर व्यवसायावर भर देणे योग्य राहील.

४. अतिआत्मविश्वास

“Nuclear प्लांट मध्ये बिघाड होण्याची शक्यता दहा हजार वर्षात एक आहे.”
-Vitali Skyarov
Minister of Power Ukraine. Chernobyl दुर्घटना होण्याच्या २ महिने आधी.

“अभिनेत्यांना बोलताना कोणाला पाहायचे आहे.”
– Harry Warner
Warner Bro.

“या इलेक्ट्रिक च्या खेळण्याचा काय उपयोग ?”
– William Ortan
– Telegraph Company (ग्राहम बेल चे फोनचे पेटंट नाकारताना)

निर्णय घेण्याचा चौथा शत्रू आहे अतिआत्मविश्वास. आपल्या भाकितावर आपला फार विश्वास असतो.

आता या चार शत्रूंवर उपाय काय ?

१. पर्याय वाढवा

आपल्यापैकी अनेकांना वाटते की निर्णय घेणे म्हणजे दोन पर्यायांपैकी एकाची निवड करणे. स्वतःला एक प्रश्न विचारा, जर सध्या अस्तित्वात असलेल्या पर्यायांपैकी कोणताच पर्याय तुम्ही नाही निवडला तर काय कराल ?

फक्त तीस टक्के संस्था एकापेक्षा अधिक पर्याय बद्दल विचार करतात. आपल्याला वाटतं त्यापेक्षा अधिक पर्याय आपल्याकडे उपलब्ध असतात. आपल्याला वाटतं त्यापेक्षा अधिक पर्याय आपल्याकडे उपलब्ध असतात. आणि फक्त सध्या समोर असलेल्या पर्यायांचा विचार करणे म्हणजे इतर पर्यायांकडे दुर्लक्ष करणे.

समजा तुम्ही एखादी वस्तू विकत घेण्यासाठी १००० रुपये जमा करत आहात. पण तुम्हाला एक चांगला २००० चा ड्रेस १००० मध्ये मिळत असेल तर तुम्ही काय कराल.

A. हा चांगला डिस्काउंट वाला ड्रेस विकत घेईल

B. हा चांगला ड्रेस विकत घेणार नाही.

वरील प्रश्न विचारला असता ७५% लोकांनी ड्रेस विकत घेण्याचा निर्णय घेतला.

पुढे शोधकर्त्यांनी दिलेल्या पर्यायांमध्ये थोडा बदल केला.

२००० चा ड्रेस तुम्हाला १००० मध्ये मिळत असेल तर तुम्ही काय कराल ?

A. हा चांगला डिस्काउंट वाला ड्रेस विकत घेईल

B. हा चांगला ड्रेस विकत घेणार नाही, तर १००० ची एखादी इतर वस्तू विकत घेईल.

आपण १००० रुपयांची एखादी इतर वस्तू खरेदी करू शकतो, याची आठवण करून देण्याची आपल्याला खरोखर गरज आहे का ? तर हो ही आठवण करून देताच ड्रेस घेणाऱ्यांचे प्रमाण ७५% वरून ५५% झाले होते. तुम्ही इतर अधिक पर्यायांचा विचार करणारच नाही जर तुम्ही त्यांना दुर्लक्षित करत असाल, तुमच्या लक्ष्यात येणारच नाही की तुमचे पर्याय संकीर्ण आहेत.

अशा व्यक्तीला शोधा ज्याने तुमची समस्या याआधी सोडवली आहे.

२. तुमची गृहीतके सत्य आहेत का कसे तपासावे ?

१. आपल्याशी असहमत होणे इतर लोकांना सोपे जाईल, असे आपण वागू शकतो.

२. आपण असे वेगळे प्रश्न विचारू शकतो ज्याने आपल्याला वेगळी माहिती भेटेल.

३. आपल्या मताच्या विरुद्ध बाजू खरी आहे, असा विचार करून आपण स्वतःला तपासू शकतो.

४. रचनात्मक मतभेद कसा सुरू होईल ? याचा आपण विचार शकतो.

५. खुले प्रश्न विचारा ज्यांचे उत्तर मनमोकळेपणे देता येतील.

६. इतरांशी तुमच्या निर्णय बद्दल चर्चा करा. तज्ञ व्यक्ती ला भेटा.

७ . छोटे छोटे प्रयोग करून पहा, आपल्या विचारांची परीक्षा घ्या.

३. निर्णय घेण्यापूर्वी काही काळ जाऊ द्या.

जेव्हा आपण इतरांना सल्ला देतो तेव्हा आपण सर्वात महत्त्वाच्या गोष्टीवर लक्ष देतो. मात्र आपण स्वतःच्या बाबतीत असे करू शकत नाही कारण ? भावना. निर्णय घेण्यापूर्वी काही काळ जाऊ द्या. त्यामुळे तुम्ही भावनिक निर्णय घेणार नाहीत.

समजा बस मध्ये तुम्हाला एक मुलगी आवडली. तुम्ही तिच्याशी बोलण्याचा विचार करत आहात, पण तुमची हिम्मत होत नाही. तुम्ही १०/१०/१० या सूत्राचा वापर करू शकता.

मी या मुलीला बोललो तर दहा मिनिटांनी काय होईल ?

१. कदाचित ती हो बोलेल, मी खुश होईल.

२. ती नाही बोलेल, माझा अपमान होईल.

जर तिने नकार दिला तर १० महिने नंतर तुमच्या आयुष्यात एखादी दुसरी मुलगी असेल किंवा नसेलही. आणि बहुतेक तुम्ही ही घटना विसरला देखील असाल.

१० वर्षानंतर याची शक्यता जास्त आहे की तुम्ही तुमच्या बायको बरोबर असाल आणि तेव्हा या गोष्टीचे तुम्हाला वाईट वाटेल याची शक्यता फार कमी आहे.

तुमच्या मित्राला या परिस्थिती मध्ये तुम्ही काय सल्ला द्याल ?

इतरांना सल्ला देण्याचे दोन फायदे असतात.

१. आपण जी गोष्ट महत्वाची आहे त्यावर भर देतो.

२. आपण अल्पकालीन भावनांकडे दुर्लक्ष्य करतो.

त्यामुळे माझ्या मित्राला या परिस्थितीमध्ये मी काय सल्ला देईल हा विचार करा.

४. चूक होण्यास तयार रहा.

लिफ्ट च्या वायर क्षमतेपेक्षा ११ पट जास्त मजबूत असतात. बऱ्याच अशा गोष्टी असतात ज्यांचा विचार केला जाऊ शकत नाही. आपण अशा गोष्टींसाठी तयार असले पाहिजे. म्हणून तुम्ही घेतलेले निर्णय हे चुकीही शकतात, तुम्ही याचा विचार केला पाहिजे.

How the Yes Bank crisis has caused a domino effect

Masses were only reviving and starting to gain their faith in the financial system of the country when we witnessed yet another setback, this time to the banking segment of the nation. Private banking player Yes Bank, which once had a dominant position in the country saw its NPAs climbing fast with the bank’s primary lenders currently undergoing steep valuation declines or started undergoing an investigation itself.

The resultant cash crunch was responsible for the trickle-down effect that not only affected the direct account holders but had an impact on various other fronts as well.

The first and foremost effect of the Yes Bank crisis was on Life Insurance Corporation of India. The insurer has usually seen a high amount of revenue collection coming in the month of March every year. The premiums usually flow in these days as online payments. With the automation of processes, the bank for NACH debit and cheque clearances for LIC was Yes Bank which is expected to affect the collections for the corporation for the month of March for Q4 ‘20.

LIC had also earlier sent a message stating there would be a delay in premium debit for policies. This would add to the distress that the crisis has already been causing.

Another impact is on the account holders as the bank is under a moratorium restricting the monthly withdrawal to Rs 50,000, subject to certain exceptions and prior approvals from RBI. This is not only bound to hinder the day to day activities for people whose, primary bank accounts were in yes Bank, but may also hamper small businesses.

Not only would this affect the daily lifestyle, but it may also demotivate the people who wanted to apply for the SBI Card IPO. Out of all the applications for allotments received for the IPO, applications worth Rs 1,500 crore were through people with their accounts in Yes Bank.

Even though the company said that if the applicants are able to pay the amount through an alternative bank account the allotment would still be done, this may not be a practically feasible option for many in such a short notice. Thus, the crisis is expected to have its effects on the IPO too, affecting the listing price and number of participants to a huge extent.

On the other side however, one should also keep in mind that a good participation even if after the effects of the crisis, may help Yes Bank in the long run. This can be said based on the fact that SBI would be infusing capital in the beleaguered bank soon, taking a 49 percent stake as a part of restructuring scheme that has been proposed. The collections of the IPO would thus help SBI fund this move too. However, whether each process would be executed successfully is based upon the IPO’s performance in the current bearish markets.

Key reasons why markets slumped today

Equity benchmark indices plunged on Monday due to heavy selling pressure on the back of increasing concerns that global economic growth could be impacted by the rising number of coronavirus cases outside China. Also, F&O expiry could induce some volatility during the week.

All sectors ended in the red, however, metal, pharma, banking and realty were the worst hit in today’s session.

The Sensex ended 807 points lower or 1.96% at 40,363 and the Nifty tanked 252 points or 2% at 11,829, clocked its worst fall since the Budget day.

Here are the top factors that led the market to fall in today’s trade:

Global markets: The global markets took a hit amid media reports citing that South Korea put the country on high alert after the number of infections hit more than 700 and deaths rose to seven, and in Italy, the number of cases jumped to above 150 from just three last week. Asian markets ended with losses while European indices traded with losses between 3.20-3.85%. Nasdaq and Dow futures were also down over 1.5%.

Rupee: The Indian rupee extended its decline amid heavy selling in domestic equities and strengthening of the American currency in the overseas market. The currency fell by 21 paise at 71.87/$.

Fall in metal & pharma stocks: In today’s trade, the metal and pharmaceutical stocks have been the most affected due to their direct dependence on China for raw material imports. The metal stocks were leading the decline on the NSE, with JSW steel, Hindalco, Tata Steel and Vedanta shedding between 6-9% each on the NSE.

Macro data in focus: Investors will be looking forward to the Gross Domestic data for the third quarter of FY20 to be out later in the week.

Gold price: International gold prices reached a fresh seven-year high and silver also scaled a new high. Gold prices surged over 2% to their highest in over seven years in the international market at $1,678.58. Dollar strengthened on a safe investment bet compared to other currencies as dollar sets unaffected by the coronavirus.

Meanwhile, media reports mentioned that the International Monetary Fund (IMF) has warned that the coronavirus epidemic could put an already fragile global economy recovery at risk. Global growth was poised for a modest rebound to 3.3% this year, up from 2.9% last year.

On the flip side, any positive outcome from the US president’s India visit in terms of strategic partnership/trade deal could cheer the Indian markets.

YES Bank calls shareholders meet on February 7 for nod on fundraising

YES Bank has, it told the stock exchanges, convened an extraordinary general meeting of its shareholders on February 7 on fund raising for Rs 10,000 crore, and to authorise an expansion in its authorised capital from Rs 800 crore now to Rs 1,100 crore.

Last week, it notified the exchanges that its board of directors had approved the raising of funds up to Rs 10,000 crore in one or more tranches, through Qualified Institutional Placement, Global Depository Receipts, American Depository Receipts, Foreign Currency Convertible Bonds or any other method on a private placement basis.

Earlier, it was in talks with several investors in this regard but after months of uncertainty, scaled down the fund raising plan substantially. There had been offers from Erwin Singh Braich, Citax Holdings and Citax Investment Group. Braich updated its offer but the bank decided not to proceed with this. Citax’s offer will be taken up later, as “relevant conditions precedent could not be completed”. The bank’s core equity capital is 8.7 per cent of the total, against the minimum regulatory requirement of 8 per cent.

Its shares closed 8.4 per cent down on Tuesday, at Rs 38.55 on the BSE exchange.

YES Bank acquires 30% in Reliance Power arm

Yes Bank on Tuesday said it had acquired around 30 per cent stake in a wholly-owned subsidiary of Reliance Power pursuant to invocation of pledged shares.

The bank has acquired 12,73,21,500 equity shares having nominal value of Rs 10 each per share constituting around 29.97 per cent of the post-issue paid-up share capital of Rosa Power Supply Company (RPSCL), a wholly-owned subsidiary of Reliance Power, YES Bank said in a regulatory filing.

“Shares have been acquired pursuant to invocation of pledge of shares to RPSCL subsequent to default/breach of terms of credit facilities sanctioned by YES Bank to Reliance Power,” it added. Incorporated in 1994, RPSCL is engaged in the business of power generation. The plant (1,200 Mw) in Uttar Pradesh, owned by the RPSCL generated 4,341 million units for the year ended March 31. (With PTI inputs)

Karvy delays payouts to 95,000 retail customers

Around 95,000 clients of Karvy Stock broking Ltd, almost all of them retail investors, are staring at uncertainty as they wait to regain access to their shares and receive payouts from the broking firm.

While customers can typically change their broker by opening an account with a rival brokerage by obtaining a client master report and initiating a closure-cum-transfer request, several of Karvy’s clients have alleged that the firm is deliberately delaying payouts and preventing them from moving to another broking firm.

“Karvy is not moving shares from the pool account to DP Holding (demat account). Only when these transfers happen can we start trading with another brokerage firm,” a Mumbai-based investor said on condition of anonymity. “Not just that, payout requests are also not being honoured, purchased securities are also not being delivered in the demat account of investors.” he alleged.

Some more investors, who spoke to Mint, said several complaints have been lodged against Karvy with markets regulator Securities and Exchange Board of India (Sebi) about this issue and action in this regard is awaited.

A 22 November Sebi order barred the firm from taking on new clients and trading on behalf of existing investors. The order, however, did not restrict the firm from making timely payouts to investors.

Deepesh Kumar, a Mumbai-based client of Karvy, shared a similar experience: “Regulators should ensure that money in trading accounts of clients are transferred to clients’ linked bank accounts. According to Sebi’s broker regulations, quarterly transfers are required to be made from the pool account to clients’ accounts even if clients have not made such a request.

“Karvy may misguide the regulators by falsely claiming that clients have not initiated requests for refund.”

The Sebi order came after it was found that the broking firm had used client stocks to raise funds and transferred them to other group businesses. The total misappropriation, according to the preliminary findings of the National Stock Exchange of India (NSE), which conducted an audit, stands at ₹2,000 crore, making it one of the largest defaults by a stock broking firm in India.

Currently, Karvy has close to 244,000 clients, a large chunk of which are retail investors with investment size ranging from a few thousand rupees to a crore.

“Investors are unfortunately at the receiving end of this scam as they are unable to withdraw funds or transact in securities that rightfully belong to them. This is akin to robbery of their savings and investments,” said Shriram Subramanian, founder and managing director of InGovern Research Services Pvt. Ltd, a corporate governance firm. “Also, there is uncertainty on the scale of this scam by Karvy. It is also highly likely that many other broking firms are adopting such crooked practices.”

Industry watchers say the most problematic transactions, which could create hurdles for investors, involve those where stocks worth ₹1,096 crore were sold and proceeds transferred to Karvy Realty, a group company. These transactions are the focus of a forensic audit being done by EY India Ltd as ordered by NSE.

Karvy, on its part, is promising investors to make the payouts soon, asking them to remain patient. In an emailed response, a spokesperson for Karvy said the company will make a payout of ₹25 crore to 200 clients, due under Sebi regulations, in two weeks.

However, the Karvy group is facing liquidity issues, which may make it harder for it to meet payment obligations. The liquidity problems for the firm started with its commodity broking business in the third week of November when it delayed payouts to some of its clients for 10 days or more.

Rating agencies Icra Ltd and Crisil Ltd have downgraded the stock broker and bank facilities of its group businesses.

Icra on Wednesday downgraded two instruments of Karvy Stock Broking on the basis of a recent Sebi interim order.

Meanwhile, the broking firm on Thursday filed an appeal in the Securities Appellate Tribunal against Sebi’s interim directions.